2022 TYT Türkçe Konuları

                                         


    2 oturumlu olan 
2022 Yükseköğretim Kurumları Sınavı'nın (YKS) 1. oturumu olan ve toplam 120 soru bulunan Temel Yeterlilik Testi'nin (TYT) Türkçe kısmında toplam 40 soru vardır. Türkçe testine ait konuların konu anlatımlarına, konunun üzerine tıklayarak ulaşabilirsiniz.


    ■ Sözcükte Anlam Konu Anlatımı

    ■ Cümlede Anlam Konu Anlatımı

    ■ Paragraf Konu Anlatımı
-----------------------------------------

    ■ Yazım (İmlâ) Kuralları Konu Anlatımı

    ■ Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı

    ■ Anlatım Bozuklukları Konu Anlatımı


-----------------------------------------

    ■ Sözcük Türleri

        İsim Konu Anlatımı

        Sıfat Konu Anlatımı

        ⏵Fiil Konu Anlatımı

        ⏵Zarf Konu Anlatımı

        ⏵Zamir Konu Anlatımı

        ⏵Edat Konu Anlatımı

        ⏵Bağlaç Konu Anlatımı

        ⏵Ünlem Konu Anlatımı

    ■ Sözcükte Yapı

    ■ Cümle Çeşitleri

    ■ Cümlenin Ögeleri


Ek Fiil (Ek Eylem) Konu Anlatımı

    Ek fiil (ek eylem), isim ve isim soylu sözcüklerin sonuna gelerek onların yüklem görevinde kullanılmasını sağlayan ya da basit zamanlı fiillerin sonuna gelerek bu fiilleri birleşik zamanlı fiile dönüştüren ek hâlindeki fiildir. 


 Ek eylemin iki görevi vardır:

1- İsim ve isim soylu sözcüklere gelerek onlara yüklem görevini üstlenmesini sağlamak.

2- Basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı fiil yapmak.



1- İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapmak


    İsimler ve isim soylu sözcükler (sıfat, zamir, zarf, edat) ek fiil alarak yüklem konumuna gelirler.


 İsimlerde ek fiil dört şekilde çekimlenir.

1- Duyulan Geçmiş Zaman (-imiş)
2- Görülen Geçmiş Zaman (-idi)
3- Geniş Zaman (-idir)
4- Şart Kipi (-ise)


1.1 - Ek Fiilin Duyulan Geçmiş Zamanı (imiş)



    Cümlede geçen olayı öğrenme, duyma sonradan fark etme anlamını yansıtır. İsimlere "imiş" ek fiili getirilerek yapılır. Getirilen isme göre "-mış / -miş / -muş / -müş" şekillerde yapılabilir.





#Örnekler

    ➤ Üzerinde kırmızı gül varmış. (var imiş)
    (İsim olan "var" sözcüğü "imiş" ek fiilini alarak yüklem olmuştur. İsme eklenen ek fiilini açalım "sporcu idi" gördüğünüz gibi açabildik, ek eylem vardır.)

    ➤ Pazardan alınan elmalar çok iyiymiş. (iyi imiş)
    (İsim olan "iyi" sözcüğü "imiş" ek fiilini alarak yüklem olmuştur. Ek eylem vardır.)

    ➤ Sınavlar çok zormuş (zor imiş)
    (İsim olan "zor" sözcüğü "imiş" ek fiilini alarak yüklem olmuştur. Ek eylem vardır.)

    ➤ Bu insan çok şanslıymış. (şanslı imiş)
    (İsim olan "şanslı" sözcüğü "imiş" ek fiilini alarak yüklem olmuştur. Ek eylem vardır.)



1.2 - Ek Fiilin Görülen Geçmiş Zamanı (idi)



    Cümlede geçen olaya tanık olma durumudur. İsimlere "idi" ek fiili getirilerek yapılır. Getirilen isme göre "-dı / -di / -du / -dü / -tı / -ti / -tu / -tü" şekillerde yapılabilir.






#Örnekler

    ➤ Geçen hafta hava çok sıcak
    (Burada isim olan "sıcak" sözcüğü "tı" ek fiilini alarak yüklem olmuştur. Ek eylem vardır.)

    ➤ Dünkü yemek çok lezzetliydi.
    (İsim olan "lezzetli" sözcüğü "idi" ek fiilini alarak yüklem olmuştur. Ek eylem vardır.)

    ➤ Aradım ama telefonu kapalıy.
    (İsim olan "kapalı" sözcüğü "idi" ek fiilini alarak yüklem olmuştur. Ek eylem vardır.)


NOT: 

    "idi, imiş, ise" ek fiillerini açabilirseniz ek fiil (ek eylem) vardır.

#Örnekler

    ➤ Gördüğüm en başarılı sporcuydu. (sporcu idi)
    (Bakın isim olan "sporcu" sözcüğü "idi" ek fiilini alarak yüklem olmuştur. İsme eklenen ek fiilini açabiliyorsak yani "sporcu idi" gibi açabiliyorsak ek eylem vardır.)


1.3 - Ek Fiilin Geniş Zamanı (idir)



    Cümlede geçen olayın her zaman gerçekleşmekte olduğu anlamını yansıtır. İsimlere "idir" ek fiili getirilerek yapılır. Genellikle ek fiilin geniş zamanında "idir" eki düşer ve yerine kişi ekleri ek fiil olarak kullanılır, kullanım şu şekildedir: "-im / -sin / -idir / -iz / -siniz / -lerdir / -dirler"





#Örnekler

    ➤ Buzdolabında her zaman yiyecek vardır. (var idir)
    (İsim olan "var" sözcüğü "idir" geniş zaman ek fiilini alarak yüklem olmuştur. Ek eylem vardır.)

    ➤ Ruhumu aydınlatan güneşsin.
    (İsim olan "güneş" sözcüğü "sin" geniş zaman ek fiilini alarak yüklem olmuştur. Ek eylem vardır.)

NOT:

    Geniş zaman ek fiili "idir" bazı cümlelerde kullanılmaz, düşer. Bu durumda yüklem, ek fiil ile çekimlenmiş kabul edilir.

#Örnekler

     Bu sokağa girmek yasak. (tır)
        (Geniş zaman ek fiili olan "idir" bu cümlede kullanılmamış ama ek fiil var kabul ediyoruz. Sağlaması için kendimiz ek fiili eklersek olduğunu anlarız.)

     O, okulun en çalışkan öğrencisi. (dir)
        (Geniş zaman ek fiili olan "dir" bu cümlede kullanılmamış ama ek fiil var kabul ediyoruz. Sağlaması için kendimiz ek fiili eklersek olduğunu anlarız.)


1.4 - Ek Fiilin Şartı (ise)



    Ek fiilin şart kipi, cümleye sadece şart (koşul) anlamı katar. Diğer ek fiil kipleri gibi isim ve isim soylu sözcükleri yüklem yapmaz. İsim ve isim soylu sözcüklere "ise" ek fiili getirilerek yapılır, getirildiği sözcüğe göre "-sa / -se" olabilir.






#Örnekler

    ➤ İyiyse görüş. (iyi ise)
    (Cümledeki isim olan "iyi" sözcüğüne ek fiilin şart eki olan "ise"yi almıştır.)

    ➤ Hava yağmurluysa gezelim. (yağmurlu ise)
    (Cümledeki isim olan "yağmur" sözcüğüne ek fiilin şart eki olan "ise"yi almıştır.)

     İrem'i görürsen selam söyler misin? (görür isen)



NOT: Ek fiilin şart eki olan "ise" ayrı da yazılabilir.

#Örnek

    Hava yağmurlu ise gezelim.



DİKKAT:

    Bağlaç olan "ise" ile ek fiilin şart eki olan "ise"yi karıştırmayın. Ek fiil olan "ise" cümleye şart (koşul) anlamı katar ve olumsuzu yapılabilir; bağlaç olan "ise" cümleye karşılaştırma anlamı katar ve olumsuzu yapılamaz.

#Örnekler

    Kitabı almış kalemi ise alamamış.
        Kitabı almış kalemi değil ise alamamış.

    (Bu örnekte gördüğünüz gibi olumsuz ifade getirdiğimizde cümle anlamsızlaşıyor. Bundan dolayı ise bağlaçtır. Karşılaştırma anlamında kullanılmıştır.)

    Bugün iyi isen gelebilirsin.
        Bugün iyi değil isen gelebilirsin.

    (Örnekte gördüğünüz gibi olumsuz ifade getirdiğimizde cümle anlamsızlaşmıyor. Bundan dolayı ise ek fiildir.)


Ek Fiilin Soru Şekli



    Ek fiilde soru biçimi, tıpkı diğer fiillerde olduğu gibi "mi" soru edatı ile yapılır.

#Örnekler

    Yarın dükkan açık ymış?

    Bu bizim günlerce aradığımız top değil miydi



2- Basit Zamanlı (Basit Çekimli) Fiilleri Birleşik Zamanlı Yapmak



    Basit zamanlı diğer adıyla basit çekimli (sadece bir tane kip eki almış) fiiller, ek fiil alarak birleşik zamanlı (birden fazla kip eki almış) fiil olurlar.

Nasıl Olur?

    Fiilin, birleşik zamanlı olması için iki kip ekinin yan yana gelmesi lazım. Birleşik zamanlı fiillerde ikinci kip eki, ek fiildir.

#Örnekler

    gidiyorum (şimdiki zaman eki)
    (Sadece bir kip eki aldığı için basit zamanlı fiildir.)

    gidiyordum (şimdiki zaman eki + bilinen geçmiş zaman eki)
    (İki tane kip eki aldığı için birleşik zamanlı fiildir. İkinci kip eki ek fiildir.)



Birleşik zamanlı fiillerle ilgili daha çok bilgi için tıklayınız.
Birleşik Zamanlı Fiiller

     Birleşik zamanlı fiillere geçmeden önce ilk önce basit zamanlı fiilleri tekrar hatırlayalım.


Basit Zamanlı Fiil (Basit Çekimli Fiil / Eylem)

    Fiil, sadece bir tane kip eki almış ise basit zamanlı fiil denir. Haber kipleri veya dilek kiplerinden sadece birini alırlar.
       
#Örnekler


    ➤ yazmalıyım
    (Fiil, dilek kiplerinden gereklilik kip ekini aldığı için ve bir tane kip eki olduğundan dolayı basit zamanlı fiildir.)

    ➤ gidiyorum
    (Fiil, haber kiplerinden şimdiki zaman kip ekini aldığı için ve bir tane kip eki olduğundan dolayı basit zamanlı fiildir.)

    ➤ görm
    (Fiil, haber kiplerinden duyulan geçmiş zaman kip ekini aldığı için ve bir tane kip eki olduğundan dolayı basit zamanlı fiildir.)


Birleşik Zamanlı Fiil (Birleşik Çekimli Fiil / Eylem)


    Fiil, birden fazla kip eki almış ise birleşik zamanlı fiil denir. Birleşik zamanlı fiillerde iki kip eki yan yana gelir. İkinci kip eki her zaman ek fiildir.


#Örnekler

    ➤ biliyordum
    (Fiil, haber kiplerinden şimdiki zaman kip eki ve bilinen geçmiş zaman eklerini aldığı için ve iki tane kip eki olduğundan dolayı birleşik zamanlı fiildir.)

    ➤ görüyormuş
    (Fiil, haber kiplerinden şimdiki zaman kip eki ve duyulan geçmiş zaman eklerini aldığı için ve iki tane kip eki olduğundan dolayı birleşik zamanlı fiildir.)

    ➤ yapmalıymışsın
    (Fiil, dilek kiplerinden gereklilik kip eki ve duyulan geçmiş zaman eklerini aldığı için ve iki tane kip eki olduğundan dolayı birleşik zamanlı fiildir.)


1 - Birleşik Zamanlı Fiillerin Çekimleri

1- Hikâye Birleşik Zamanlı Fiiller (idi)

2- Rivayet Birleşik Zamanlı Fiiller (imiş)

3- Şart Birleşik Zamanlı Fiiller (ise)






1.1 - Hikâye Birleşik Zamanlı Fiiller


    Hikâye birleşik zamanlı fiiller, basit zamanlı fiillere ek fiilin görülen geçmiş zaman eki olan "idi" eki getirilerek yapılır. Fiilin geçmişte yapıldığını belirtir.





#Örnek

    ➤ Sabah İrem'i görmüşm.
    (Cümlede 'gör-' fiiline ilk önce öğrenilen geçmiş zaman eki olan "mış" daha sonra ek fiilin görülen geçmiş zaman eki olan "idi" eki getirilmiş. Birleşik zamanlı fiil olmuştur ve geçmiş zamanın hikâyesi olarak adlandırılır.)

"bilmek" fiilini örnek olması için bütün kiplerle çekimleyelim:

Birleşik Zamanlı Fiil                                                    Türü

        bildiydim                                         görülen geçmiş zamanın hikâyesi

        bilmiştim                                         duyulan geçmiş zamanın hikâyesi

        biliyordum                                            şimdiki zamanın hikâyesi

        bilecektim                                             gelecek zamanın hikâyesi

        bilirdim                                                   geniş zamanın hikâyesi

        bilmeliydim                                           gereklilik kipinin hikâyesi

        bileydim                                                istek kipinin hikâyesi

        bilseydim                                                   şart kipinin hikâyesi


1.2 - Rivayet Birleşik Zamanlı Fiiller


    Rivayet birleşik zamanlı fiiller, basit zamanlı fiillere ek fiilin duyulan geçmiş zaman eki olan "imiş" eki getirilerek yapılır. Fiilin gelecekte yapılacağını belirtir.






#Örnek


    ➤ Eda erkenden uyuyacakmış. (gelecek imiş)
    (Cümlede 'uyu-' fiiline ilk önce gelecek zaman eki olan "acak" daha sonra ek fiilin öğrenilen geçmiş zaman eki olan "imiş" eki getirilmiş. Birleşik zamanlı fiil olmuştur ve gelecek zamanın rivayeti olarak adlandırılır.)


"görmek" fiilini örnek olması için bütün kiplerle çekimleyelim:



Birleşik Zamanlı Fiil                                                    Türü

        görmüşmüş                                      öğrenilen geçmiş zamanın rivayeti

        görüyormuş                                             şimdiki zamanın rivayeti

        görecekmiş                                              gelecek zamanın rivayeti

        görürmüş                                                  geniş zamanın rivayeti

        görmeliymiş                                           gereklilik kipinin rivayeti

        göreymiş                                                     istek kipinin rivayeti

        görseymiş                                                şart kipinin rivayeti


NOT:

    Emir kipinin ve görülen geçmiş zaman kipinin rivayet birleşik zamanı yoktur. 


1.3 - Şart Birleşik Zamanlı Fiiller


    Şart birleşik zamanlı fiiller, basit zamanlı fiillere ek fiilin şart kip eki olan "ise" eki getirilerek yapılır. 





#Örnek

    ➤ Sınavdan yüz alırsan hafta sonu sinemaya gideriz. (alır isen)

    (Cümlede 'al-' fiiline ilk önce geniş zaman eki olan "ar" daha sonra ek fiilin şart kipi olan "ise" eki getirilmiş. Birleşik zamanlı fiil olmuştur ve geniş zamanın şartı olarak adlandırılır.)


"görmek" fiilini örnek olması için bütün kiplerle çekimleyelim:



Birleşik Zamanlı Fiil                                                    Türü

        görmüşsen                                          duyulan geçmiş zamanın şartı

        görysen                                           görülen geçmiş zamanın şartı

        görüyorsan                                               şimdiki zamanın şartı

        görürsen                                                     geniş zamanın şartı

        göreceksen                                                gelecek zamanın şartı

        görmeliysen                                             gereklilik kipinin şartı


NOT:

    Emir kipinin, şart kipinin ve istek kipinin şart birleşik zamanı yoktur.


2 - Birleşik Zamanlı Fiillerin Cümleye Kattığı Anlamlar


    Birleşik zamanlı fiiller, cümlede zaman anlamı dışında farklı anlamlarda katabilirler. Bunlar: küçümseme, olasılık, kesinlik, gerçekleşmemiş niyet, terk edilmiş alışkanlık ve başkasında duyma gibi anlamlar katar.


2.1 - Küçümseme Anlamı


    Cümleye küçümseme, inanmama, kinaye anlamlarını "-miş + miş" birleşik yapısı ile verilir.

#Örnekler
    
    ➤ Buluşmaya zamanında gelmişmiş.

    ➤ Dersine çok çalışmışmış.


2.2 - Olasılık Anlamı


    Cümleye olasılık, ihtimal anlamlarını "-miş + tir" birleşik yapısı ile verilir.

#Örnekler

    ➤ Eray belki erken gelmiştir.

    ➤ Annem patates kızartması yapmıştır.


2.3 - Kesinlik Anlamı


    "-miş + tir" birleşik yapısı cümleye olasılık anlamı verdiği gibi kesinlik anlamı da verebilir.

#Örnekler

    ➤ Cumhuriyet 1923'de ilan edilmiştir.

    ➤ Konuşma bitmiştir dışarıya çıkın.


2.4 - Gerçekleşmemiş Niyet Anlamı


        Cümleye gerçekleşmemiş niyet anlamı "-ecek + ti" birleşik yapısı ile verilir.

#Örnekler

    ➤ Dün İstanbul'a gidecektik.

    ➤ Maaşı geçen ay sonu alacaktım.


2.5 - Terk Edilmiş Alışkanlık Anlamı


        Cümleye terk edilmiş alışkanlık anlamı "-r + di" birleşik yapısı ile verilir.

#Örnekler

    ➤ Geçen yıl her hafta sonu yüzmeye giderdim.

    ➤ Eskiden günlük tutardım.


2.6 - Başkasından Duyma Anlamı


        Cümleye başkasında duyma anlamı "-yor + muş, -r + miş" birleşik yapıları ile verilir.

#Örnekler

    ➤ Yemeklerin yanında çay içermiş.

    ➤ Eda Üsküdar'da geziyormuş.

copyright © . all rights reserved. designed by Color and Code

grid layout coding by helpblogger.com